प्रमुख समुदाय

कशेळीतील प्रमुख ज्ञाती

कशेळी हे विविध समाज-घटकांचे एकत्र वसलेले गाव आहे. प्रत्येक समाजाने गावच्या सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक व आर्थिक जीवनात विशेष योगदान दिले आहे.

ब्राह्मण घराणी

भागवत — गोविंद भट्ट भागवत यांच्या वंशात आज शेकडो वर्षे श्री कनकादित्य मंदिराची नित्य पूजा, अर्चना व अग्निहोम परंपरा चालू आहे. शिलाहार राजा गंडरादित्याने त्यांना ताम्रपटाद्वारे जमीन देणगी दिली होती.
परांजपे — श्री लक्ष्मीनारायण मंदिराचे पुजारी; लक्ष्मीनारायण हे त्यांचे कुलदैवत. मूळचे गावखडीचे; आता सोलापूर येथे स्थायिक.
गुर्जर / गुर्जर-पाध्ये — सावरेवाडीतील मूळ निवासी. कै. विठ्ठल सीताराम गुर्जर, श्रीकृष्ण गुर्जर पाध्ये व रघुनाथ दामोदर गुर्जर पाध्ये यांच्या कुटुंबांचे एकत्र मालकीचे घर येथेच होते. कनकादित्य देवळावरील तांब्याची पत्रे या घराण्यानेच भक्तांकडून मिळवून बसविली. कै. वि. सी. गुर्जर →
कुळकर्णी, शिरवडकर, बावकर, गोठणकर, जुवळे — तीन वाड्यांतील ही घराणी श्री आगवादेवीच्या व्यवस्थेची जबाबदारी सांभाळतात.
नाफडे, ठाकूर, कशेळकर — शैक्षणिक संस्था, ग्रामपंचायत व समाजकार्यात पुढाकार घेणारी कुटुंबे. कै. भिकाजीपंत नाफडे यांनी १८६१ पूर्वी मुलांचे खाजगी पंतोजी म्हणून शिक्षण दिले; श्री जगन्नाथराव ठाकूर यांनी शाळेसाठी अडीच एकर जमीन मोफत दिली.
सावरे — कै. भास्कर नीळकंठ सावरे व कै. जगन्नाथ विष्णु सावरे यांनी कशेळी बांध येथे व्हॉलंटरी शाळा सुरू केली. कै. भिकाजी विष्णू सावरे यांनी ‘कशेळी प्राथमिक पतपेढी’ मार्फत शाळेच्या इमारतीस मदत केली.

विश्वकर्मा (सुतार) समाज

कशेळीचे सुतार मंडळी कोकणात गलबत-बांधणी, फर्निचर, इमारत-बांधकाम व लोहारकामासाठी प्रसिद्ध आहे. सुतारवाडी या वस्तीत त्यांच्या मुलांसाठी विश्वकर्मा ज्ञातीबांधव संस्थेच्या कार्यकर्त्यांनी शाळा बांधून दिली — आता त्या शाळेत १ ली ते ५ वी पर्यंत वर्ग चालतात.

गुरव

श्री जाकादेवी मंदिराची पुजारी जबाबदारी पारंपारिक गुरव घराण्याकडे आहे.

बौद्ध समाज (पूर्वीचे हरिजन)

बौद्धवाडी ही वस्ती; गावच्या समाजजीवनात त्यांचे महत्त्वाचे स्थान आहे. पूर्वी “पुरुख” देवालय या समाजाच्या व्यवस्थेखाली होते; बौद्ध धर्म स्वीकारल्यानंतर त्या देवळाची जबाबदारी कमी झाली असली तरी समाजात सलोखा कायम आहे. (कै. वि. सी. गुर्जर यांनी १९५२ साली “हरिजनांच्या मुलांना पाणी मिळावे” हा लेख लिहून जातीनिष्ठ भेदांविरुद्ध स्पष्ट भूमिका मांडली होती.)

मुस्लिम समाज

१९८७-८८ साली कशेळी हायस्कूल कमिटीचे सेक्रेटरी श्री नझीर करीम मुल्ला होते — गावच्या सर्व-समावेशक नागरी जीवनाची साक्ष.

संदर्भ : वि. सी. गुर्जर विद्यामंदिर स्मरणिका (१९८७) — डॉ. श्याम भा. सावरे, “आमची कशेळी” प्रकरण.